{"id":2382,"date":"2025-08-25T10:40:11","date_gmt":"2025-08-25T05:40:11","guid":{"rendered":"https:\/\/nbt.uz\/?p=2382"},"modified":"2025-11-10T10:43:11","modified_gmt":"2025-11-10T05:43:11","slug":"agrovoltaika-kollektor-ostidagi-kartoshkadan-ozbekiston-quyosh-fermalarigacha","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.nbt.uz\/uz\/agrovoltaika-kollektor-ostidagi-kartoshkadan-ozbekiston-quyosh-fermalarigacha\/","title":{"rendered":"Agrovoltaika: \u00abkollektor ostidagi kartoshka\u00bbdan O\u2018zbekiston quyosh fermalarigacha"},"content":{"rendered":"
\n
O\u2018zbekiston agrovoltaikaga \u2014 quyosh panellari va qishloq xo\u2018jaligini birlashtiruvchi tizimga katta e\u2019tibor qaratmoqda. Bu texnologiya nafaqat energetika, balki mamlakatning agrar iqtisodiyotini ham o\u2018zgartirishi kutilmoqda. Lekin shudgor va quyosh panelini birlashtirish g\u2018oyasi qayerdan kelib chiqqan va qanday qilib barqaror rivojlanish strategiyasiga aylangan?<\/div>\n<\/div>\n
\n
G\u2018oyaning ildizlari: Germaniya, 1981-yil<\/div>\n<\/div>\n
\n
Agrovoltaika tarixi 1980-yillarning boshiga borib taqaladi. 1981-yilda nemis fizigi Adolf Getsberger, Fraunhofer Quyosh Energetikasi Instituti (Fraunhofer ISE) asoschisi, hamkasbi Armin Zastrow bilan birga ramziy nomlangan maqolani chop etdi: \u00abKartoffeln unter dem Kollektor\u00bb (\u00abKollektor ostidagi kartoshka\u00bb).<\/div>\n<\/div>\n
\n
Olimlar oddiy, ammo inqilobiy g\u2018oya taklif qilgan edilar. Unga ko\u2019ra, bir xil yer maydonidan ham qishloq xo\u2018jaligi ekinlarini yetishtirishda, shuningdek quyosh panellarini o\u2018rnatish uchun foydalanish mumkin edi. Ular shuni isbotladilarki, to\u2018g\u2018ri joylashtirilganda panellar elektr energiyasini ishlab chiqaradi, o\u2018simliklar esa o\u2018sishda davom etadi\u2014 ya\u2019ni bir yerdan ikki xil \u201chosil\u201d olinadi.<\/div>\n<\/div>\n
\n
Ilmiy qiziqishga qaramay, dastlabki o\u2018n yilliklarda texnologiya eksperimental darajada qolib ketdi, chunki quyosh panellari juda qimmat edi. Faqat 2000-yillar boshida agrovoltaika rivojlana boshladi (manba: IEA-PVPS, Xalqaro Quyosh Energetikasi Agentligi).<\/div>\n<\/div>\n
\n
2004-yilda yapon muhandisi Akira Nagasima ilk namoyish qurilmalarini barpo etdi. Uning konstruktsiyalarini ekinlar almashinuvi asosida yechib olish yoki ko\u2018chirish mumkin edi. 2011-yilda Fukusima avariyasidan so\u2018ng agrovoltaika yana katta e\u2019tibor qozondi: u energiya mustaqilligi va barqaror qishloq xo\u2018jaligi yo\u2018li sifatida ko\u2018rila boshlandi.<\/div>\n<\/div>\n
\n
Yaponiyada 2018-yilga kelib, 54 gektar maydonda 35 MVt quvvatli agrovoltaik stansiyasi ishga tushdi. U yerda panellar ostida jenshen va kinza yetishtirildi.<\/div>\n<\/div>\n
\n
Yevropada (Fransiya, Germaniya, Italiya) uzumzorlar va bog\u2018larda faol tajribalar o\u2018tkazildi, bunda panellar o\u2018simliklarni do\u2018l va issiqdan himoya qiladi.<\/div>\n<\/div>\n
\n
AQShda agrovoltaika beda, kartoshka va rezavor ekinlarda qo\u2018llanilmoqda.<\/div>\n<\/div>\n
\n
Xitoy va Hindistonda panellar ostida choy, guruch va sabzavotlar yetishtiriladi, loyihalar sug\u2018orish tizimlari bilan uyg\u2018unlashtirilmoqda (manba: greendealflow.com<\/a><\/span>).<\/div>\n<\/div>\n
\n
Bugun bu texnologiyaga oziq-ovqat va energetika xavfsizligini ta\u2019minlash vositasi sifatida qaralmoqda.<\/div>\n<\/div>\n
\n
O\u2018zbekiston uchun agrovoltaika \u2014 shunchaki trend emas, balki strategik zarurat.<\/div>\n<\/div>\n
\n
2024-yilda Prezident Shavkat Mirziyoyev agrovoltaikani mamlakatning olti hududida joriy etish bo\u2019yich topshiriq berdi. Potensial 10 GVt deb baholanmoqda \u2014 bu butun bir hududning iste\u2019moliga teng (manba: YUZ.UZ<\/a><\/span> \u00abYangi O\u2018zbekiston\u00bb).<\/div>\n<\/div>\n
\n
Bu maqsad \u201cO\u2019zbekiston-2030\u201d milliy strategiyasiga uyg\u2018un bo\u2019lib, unga ko\u2019ra 2030-yilga kelib, O\u2018zbekistonda qayta tiklanuvchi energetika ulushini 40 foizga yetkazish va umumiy quvvati 18 GVt bo\u2018lgan quyosh va shamol stansiyalarini qurishni rejalashtirmoqda (manba: UZ DAILY).<\/div>\n<\/div>\n
\n
Mazkur strategiyaning amaldagi tasdig\u2018i sifatida yangi loyiha VOLTALIA kompaniyasining (aksiyadorlik kapitali) moliyaviy ko\u2018magida amalga oshirilmoqda.<\/div>\n<\/div>\n
\n
Bu loyiha Toshkent viloyatida, Sabzavot-poliz ekinlari va kartoshkachilik ilmiy-tadqiqot instituti bazasida amalga oshiriladi.<\/div>\n<\/div>\n
\n
Umumiy loyiha maydoni \u2014 1,5 gektar. AGRISOLARPLOV nomli Agri-PV qurilishi doirasida 819 ta quyosh paneli o\u2018rnatilishi ko\u2018zda tutilmoqda. Panellar 1,0 gektar yer maydonida joylashtiriladi.<\/div>\n<\/div>\n
\n
Kutilayotgan yillik elektr energiyasi ishlab chiqarish hajmi \u2014 876 MVt\u00b7soatgacha.<\/div>\n<\/div>\n
\n
\u00abAGRISOLARPLOV\u00bb ish vaqti \u2014 yiliga 365 kun. Qurilish muddati \u2014 6 oydan oshmaydi va stansiya 2026-yil fevralida ishga tushirilishi rejalashtirilgan.<\/div>\n<\/div>\n
\n
Agrovoltaikani an\u2019anaviy qishloq xo\u2018jaligiga integratsiya qilish fermerlardan yangi agrotexnik usullarga moslashishni va qo\u2018shimcha bilimlarni talab qiladi, ammo afzalliklari yetarlicha:<\/div>\n<\/div>\n
\n
\u2022 oziq-ovqat va energetika xavfsizligini oshirish,<\/div>\n
\u2022 qishloq aholisi uchun yangi daromad manbalari,<\/div>\n
\u2022 suv resurslariga tushadigan yukni kamaytirish,<\/div>\n
\u2022 iqlim o\u2018zgarishiga qarshi kurashga hissa qo\u2018shish.<\/div>\n<\/div>\n
\n
Agrovoltaika tarixi \u2014 \u00abkollektor ostidagi kartoshka\u00bb metaforasidan boshlangan edi, bugun esa bu g\u2018oya O\u2018zbekistonda haqiqatga aylanmoqda.<\/div>\n<\/div>\n
\n
NBT Group ushbu loyihaning bir qismi bo\u2018lishdan mamnun va agrovoltaikaning O\u2018zbekistonda rivojiga o\u2018z hissasini qo\u2018shayotganidan faxrlanadi.<\/div>\n<\/div>\n
\n
Eslatib o\u2018tamiz, 29-iyul kuni NBT Group Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o\u2018zgarishi vazirligi huzuridagi Davlat ekologik ekspertizasi markazi bilan hamkorlikda navbatdagi jamoatchilik tinglovini o\u2018tkazdi. Tadbir doirasida Toshkent tumanida quyosh panellari o\u2018rnatish bo\u2018yicha yirik loyiha muhokama qilindi.<\/div>\n
Jamoatchilik tinglovining to\u2018liq matnini bizning rasmiy Facebook va LinkedIn sahifalarimizdan topishingiz mumkin.<\/div>\n<\/div>\n
\n
Agrovoltaika \u2014 bu kelajak, unda hosil va energiya birgalikda o\u2018sadi.<\/div>\n<\/div>\n
<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

O\u2018zbekiston agrovoltaikaga \u2014 quyosh panellari va qishloq xo\u2018jaligini birlashtiruvchi tizimga katta e\u2019tibor qaratmoqda. Bu texnologiya nafaqat energetika, balki mamlakatning agrar […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2344,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":["post-2382","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bez-kategorii"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.nbt.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2382","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.nbt.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.nbt.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nbt.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nbt.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2382"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.nbt.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2382\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2383,"href":"https:\/\/www.nbt.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2382\/revisions\/2383"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nbt.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2344"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.nbt.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2382"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nbt.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2382"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.nbt.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2382"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}